وقتي صحبت از کودکان است بسياري از والدين هرگز به کلسترول فکر نمي کنند اما
کلسترول بالا يکي از عوامل موثر در بيماري قلبي و سکته مغزي است و آخرين تحقيقات
پزشکي نشان مي دهد بيماري قلبي عروقي ريشه در کودکي دارد.
سطوح کلسترول دردوران کودکي چندان مورد بررسي قرار نگرفته بود ، اما به تازگي برخي
متخصصان بر اين باورند که کلسترول بالا در کودکان يک مشکل گزارش نشده مربوط به
سلامت عموم است.
مطالعات انجام شده در چند سال گذشته حاکي از اين است که چاقي در کودکان و مشکلات
متعاقب آن ، بطور قابل ملاحظه اي افزايش يافته است. و برخي متخصصان کودک اظهار
داشته اند افزايش چشمگيري در تعداد کودکاني که سطوح کلسترول خونشان نسبت به سالهاي
قبل بالا رفته ، مشاهده کرده اند.
بدليل آنکه مشکلات مربوط به کلسترول بالا معمولا تا چند سال مشخص نمي شود ، برقراري
ارتباط بين سلامت کودکان و کلسترول براي بسياري ازافراد دشوار است. نابراين آگاهي
والدين از ميزان کلسترول فرزندشان حائز اهميت است بويژه اگر يکي از والدين هم دچار
افزايش کلسترول خون باشد.
کلسترول چيست؟
کلسترول يک ماده مومي شکل است که توسط کبد توليد مي شود و يکي از ليپيد ها يا چربي
هايي است که بدن مي سازد و براي ساختن ديواره هاي سلولي و تشکيل برخي هورمون ها و
بافت ها بکار مي رود.
بدن به اندازه کافي براي عملکرد سالم به ميزان کافي کلسترول مي سازد. در واقع کبد
حدود 1000 ميلي گرم کلسترول در روز مي سازد. مابقي آن از طريق غذاهايي که مي خوريم
جذب مي شود.
سبزيجات ، ميوه ها و حبوبات کلسترول ندارند اما برخي غذاها ي با منشا حيواني حاوي
اين ماده هستند: اين غذاها شامل زرده تخم مرغ ، گوشت ، مرغ ، غذاهاي دريايي ،
محصولات لبني تهيه شده با شير خالص (با چربي) مانند پنير ، شير و بستني هستند.
کلسترول چگونه عمل مي کند؟
کلسترول به تنهايي در بدن جريان ندارد بلکه بايد با پروتئين ها ترکيب شده از طريق
جريان خون به محل موردنياز انتقال يابد. کلسترول و پروتئيني که با هم همراه مي شوند
ليپوپروتئين نام دارد.
دو نوع ليپو پروتئين با دانسيته کم يعني ال.دي.ال و با دانسيته بالا يعني H.D.L در
بدن وجود دارد که مهمترين انواع اين ترکيب هستند. شما اغلب درمورد اين دو نوع ترکيب
ليپوپروتئيني زيادمي شنويد.
ليپوپروتئين هاي با دانسيته کم (L.D.L) که گاهي کلسترول بد هم ناميده مي شوند
حاملين اصلي کلسترول هستند. در صورتي که ميزان اين ليپوپروتئين در خون بالا رود در
ديواره عروق تجمع مي يابد و اين امر منجر به سکته قلبي يا مغزي مي شود.
اين تجمع چربي ها پلاکي را تشکيل مي دهد که عروق خوني را سفت ، باريک و يا مسدود مي
نمايد. آترواسکلروزيس نامي است که براي سخت شدن رگها بکار مي رود. اگر لخته خون نيز
در يک سرخرگ انسداد ايجاد کند احتمال حمله قلبي يا سکته مغزي وجود دارد.
آترواسکلروزيس مي تواند جريان خون به اندام هاي حياتي شامل روده يا کليه ها را
کاهش دهد.
ليپوپروتئين هاي با دانسيته بالا (H.D.L) که آن را کلسترول خوب نيز مي نامند يک
چهارم تا يک سوم مابقي کلسترول را در بدن جابجا مي کند. اچ.دي.ال کلسترول را از
سرخرگ ها دور مي کند وبه کبد باز مي گرداند جائيکه پردازش شده و به خارج از بدن
فرستاده مي شود.
سطوح بالاي L.D.L احتمال بيماري قلبي و سکته مغزي را افزايش مي دهد درحاليکه
اچ.دي.ال بالا مي تواند اين احتمال را خنثي نموده به حفظ سلامت سيستم جريان خون کمک
کند. اما بطور کلي سطوح خيلي زياد کلسترول در خون تحت عنوان هايپر کلسترولمي ناميده
مي شود که مشکلاتي را براي سلامت بدن ايجاد مي کند.
آيا بايد نگران کلسترول کودکان باشيم؟
سه فاکتور مهم در افزايش کلسترول عبارتند از:
رژيم غذايي: يک رژيم غذايي سرشار از چربي بويژه انواع اشباع شده و چربي هاي ترنس که
در محصولاتي مانند اسنک ها به ميزان زياد بکار مي روند.
وراثت: در صورتي که والدين يا يکي از آنها کلسترول بالا داشته باشند. - چاقي: اين
وضعيت نه تنها با بيماري قلبي عروقي بلکه با ديابت نيز ارتباط دارد.
ديگر ريسک فاکتورهاي بيماري قلب و عروق شامل فشار خون بالا ، سيگار کشيدن و ديابت
هستند. اگر فرزندتان فعال است ، غذاهاي سالم مي خورد ، دچار اضافه وزن نيستند ، و
سابقه خخانوادگي کلسترول بالا وجود ندارد دليلي براي نگراني نيست.
معمولا کسي فکر نمي کند که کلسترول خون دراين گروه افزايش يابد و لذا سنجش آن جزء
تست هاي آزمايشگاهي روتين براي کودکان محسوب نمي شود. البته همه کودکان لازم نيست
بطور مرتب تحت اين آزمايش قرار گيرند چراکه تقريبا نيمي از کودکاني که در اين سنين
کلسترول بالايي دارند در بزرگسالي از حد نرمال آن برخوردار خواهند بود.
اما کودکاني که ويژگي هاي زير در مورد آنان صدق مي کند در معرض خطر هستند و بايد
مورد آزمايش قرار گيرند:
1_ اگر يکي از والدين يا پدر بزرگ و مادر بزرگ ها در سن 55 سالگي يا کمتر از آن
دچار بيماري قلبي شده باشند.
2_ در صورتي که سطح کلسترول خون يکي از والدين 240 ميلي گرم در دسي ليتر يا بيشتر
ازآن باشد.
3_ اگر ناهنجاري هاي ليپيدي در تاريخچه خانوادگي کودک وجود داشته باشد.
4_ اگر کودک با شرائطي مانند چاقي زياد ، عدم فعاليت بدني ، سيگار ، ديابت ، فشار
خون بالا ، بيماري کليوي و کم کاري تيروئيد مواجه باشد که او را مستعد ابتلا به
بيماري قلبي کند.
اقدامات موثر در کاهش تجمع چربي در ديواره عروق کودکان
1_ ترغيب به پرهيز از کشيدن سيگار
2_ تشويق به انجام ورزش هاي آئروبيک بطور مرتب به مدت 30 تا 60 دقيقه در اکثر
روزهاي هفته
3_ تشخيص و درمان فشار خون بالا
4_ اجتناب از چاق شدن و يا کاهش آن
5_ تشخيص و درمان ديابت
کودکان دو ساله و بزرگتر از آن را علاوه بر مصرف غذاهاي متنوع و کم چرب ، بايد به
خوردن حداقل پنج وعده ميوه و سبزي در روز ترغيب نمود. اين کار به حفظ سطح کلسترول
خون در حد نرمال و بهبود سلامت قلبي عروقي آنها کمک ميکند.
سطح کلسترول در کودکان و نوجوانان 2 تا 19 ساله
سطح
کلسترول کل (ing/dl)
ال.دي.ال (mg/dl)
قابل قبول
کمتر از 170
کمتر از 110
حد مجاز
199-170
129- 110
بالا
200 يا بالاتر
130 يا بالاتر
سطوح اچ. دي.ال بايد 35 ميلي گرم در دسي ليتر يا بيشتر باشد و تري گليسيريد ها بايد
کمتر يا معادل 150 ميلي گرم در دسي ليتر باشد. اين دستورالعمل ها به تاييد انجمن
قلب آمريکا رسيده است.
توصيه هاي غذايي
سطوح کلسترول خون تا حد زيادي به مصرف چربي بستگي دارد بنابراين دستورالعمل ها
محدود کردن چربي بطور کلي و چربي هاي اشباع را توصيه مي کنند. نوزادان براي رشد به
کلسترول و چربي نياز دارند.
کودکان دو و سه ساله نيز در حال رشدند و بتدريج مي توانند عادات غذايي ساير افراد
خانواده را مي پذيرند. لذا آنها نيز بايد غذاي سالم مانند شير بدون چربي يا کم چرب
داشته باشند. ارائه طريق ها مي توانند شامل مصرف ميوه و سبزي بيشتر، نان ، غلات ،
حبوبات و لگوم ها باشند. محصولات لبني کم چرب بايد مورد مصرف قرار گيرد.
مقادير متوسط گوشت کم چرب ، ماکيان بدون پوست ، و ماهي نيز بايد در برنامه غذايي
کودکان گنجانده شود. از مصرف زياد غذاهاي پر چرب مانند هات داگ ، بستني و پيتزا
بايد پرهيز نمود.
همانطور که اشاره شد نوزادان و کودکان نوپا که به لحاظ بدني از سلامت کافي
برخوردارند به چربي و کلسترول نياز دارند چرا که اين ترکيبات براي رشد و تکامل
طبيعي در اين گروه سني بسيار حائز اهميت اند. محروم کردن کودکان از مقادير کافي از
اين مواد مي تواند به آنان آ سيب برساند.
يک رژيم غذايي سالم همراه با فعاليت بدني مناسب آغاز خوبي خواهد بود و خطر بيماري
هاي قلبي عروقي را به حداقل مي رساند.
